آموزش شعر
این وزن از اوزان ساده و زیبای ادبیات ما هست.
مثال از حافظ :
چندان که گفتم غم با طبیبان
درمان نکردند* مسکین غریبان
آن گل که هر دم در دست بادی است
گو شرم بادش از عندلیبان
یارب امان ده تا باز بیند
چشم محبان روی حبیبان
ای منعم آخر بر خوان وصلت
تا چند باشیم* از بینصیبان
درج محبت بر مهر خود نیست
یارب مبادا کام رقیبان
ما درد پنهان با یار گفتیم
نتوان نهفتن درد از طبیبان
حافظ نگشتی شیدای گیتی
گر میشنیدی پند ادیبان
تقطیع بیت اول :
چندان که گف تم : مستفعلن فع
غم با طبی بان : مستفعلن فع
درمان نکر دند * : مستفعلن فع
مسکین غری بان : مستفعلن فع
جایی که با علامت * مشخص شده ، چون وزن دوری هست و پایان نیم مصرع هستیم (وسط مصرع اصلی) میتونیم هجای کشیده بیاریم و مجازیم
دوستان میتونن اختیارات شاعری اتفاق افتاده در این شعر رو هم مورد بررسی قرار بدن . دو اختیار مهم هست در بین اختیارات یکی تسکین که دو هجای کوتاه پشت سر هم رو با هم یکی میکنیم و بلند در نظرش میگیریم و دومی اختیار لفظ یا همون اشباع یا تشدید که آوردن هجای کوتاه به جای هجای بلنده.
خب با توجه به این وزن که مستفعلن فع مستفعلن فع هست هیچ جا دو هجای کوتاه پشت سر هم نداریم پس بنابر این هیچ گاه در این وزن اختیار تسکین رخ نمیده .
ولی اختیار لفظ در تمامی اوزان قابل رخ دادنه .
مثل همیشه چند مصرع بی معنی رو با این وزن تمرین میکنیم :
با من نیامد امشب دل من
فردا برایت یک قصه دارم
وزن عروضی کُشتست ما را !
فرقی ندارد اوزان دوری
دوری و دُوری سخت است ما را
آخر نکشتند مردان سنگی
اینجا ندارند یک لحظه آرام
خب حالا قدری در مورد اوزان دوری توضیح بدیم :
وزن دوری وزنی هست که بشه از وسط به دو نصف مساوی تبدیلش کرد ولی به این شرط که نصفی که جدا میشه مختلف الارکان باشه ! یعنی رکن هاش متفاوت باشن
مثال :
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن
از وسط که به دو نصف مساوی تقسیم میشه و میشه دوتا " مفاعلن فعلاتن" و نکته ی دیگه اینه که مفاعلن و فعلاتن که دو رکن جدا شده اند با هم متفاوتن ، پس این وزن دوری هست ...
مثالهای بسیار زیادی هست مثل :
مفعولُ مفاعیلن مفعولُ مفاعیلن
مستفعلن فع مستفعلن فع
مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن
فاعلاتن مفاعلن فعلن فاعلاتن مفاعلن فعلن
مفتعلن فع مفتعلن فع
اوزان زیر نمیتونن دوری باشن ! درسته از وسط به دو قسمت مساوی تقسیم میشن ولی نصفه هایی که جدا میشه رکن هاش یکی هستن !
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن
خب حالا چه اهمیتی داره که ما وزن دوری رو بدونیم ! اهمیتش تنها در یک نکته است اون هم اینه که نیم مصرع هایی که وجود دارن رو به حکم مصرع در نظر میگیریم و در پایان نیم مصرع (که میفته وسط مصرع اصلی) میتونیم هجای کشیده هم بیاریم ! همین فقط !
مفعولُ مفاعیلن * مفعولُ مفاعیلن
مستفعلن فع * مستفعلن فع
مفتعلن مفاعلن * مفتعلن مفاعلن
فاعلاتن مفاعلن فعلن * فاعلاتن مفاعلن فعلن
مفتعلن فع* مفتعلن فع
تمامی جاهایی رو که علامت ستاره زدم میشه هجای کشیده هم آورد و مجازیم ! این خاصیت فقط در اوزان دوری هست.
موفق باشید
